آموزش CSS

آموزش کامل CSS Grid — چیدمان مدرن دو بعدی با مثال‌های واقعی

۷ دقیقه مطالعه ۱۴۰۵/۰۷/۱۳
۴.۷ (۸)
آموزش کامل CSS Grid — چیدمان مدرن دو بعدی با مثال‌های واقعی

CSS Grid اولین سیستم چیدمان دوبعدی واقعی در وب است؛ هم ردیف‌ها و هم ستون‌ها را به‌صورت هم‌زمان کنترل می‌کند. جایی که Flexbox برای چیدمان یک‌بعدی (یک ردیف یا یک ستون) طراحی شده، Grid برای رابط‌های کامل صفحه ساخته شده است: هدر، سایدبار، ناحیه محتوا و فوتر. در این آموزش ابتدا مفاهیم پایه را می‌سازیم و بعد سه چیدمان واقعی — چیدمان holy grail، شبکه کارت‌ها و داشبورد — را از صفر کد می‌زنیم.

۱) مفاهیم پایه: کانتینر، ردیف و ستون

هر شبکه از یک کانتینر والد با display: grid و چند آیتم فرزند تشکیل می‌شود. ستون‌ها و ردیف‌ها با grid-template-columns و grid-template-rows تعریف می‌شوند و فاصله بین سلول‌ها با gap کنترل می‌شود — بدون هیچ margin منفی و بدون مشکل فروپاشی فاصله:

.layout {
  display: grid;
  grid-template-columns: 240px 1fr 300px;
  gap: 24px;
}

این تعریف سه ستون می‌سازد: ستون اول دقیقاً ۲۴۰ پیکسل، ستون سوم دقیقاً ۳۰۰ پیکسل و ستون وسط بقیه فضای موجود. ترتیب نوشتن مقادیر مثل نقشه شبکه است و خواندن CSS را برای همه اعضای تیم ساده می‌کند.

۲) واحد fr و توزیع فضای خالی

واحد fr سهمی از فضای آزاد کانتینر است؛ به‌همین دلیل بر خلاف درصد، با تغییر اندازه صفحه خودش را بازتنظیم می‌کند. ترکیب آن با minmax() اجازه می‌دهد کف و سقف اندازه هر ستون را مشخص کنید:

.two-col {
  display: grid;
  /* ستون اول حداکثر ۳۰۰px اما حداقل ۲۰۰px، ستون دوم بقیه فضا */
  grid-template-columns: minmax(200px, 300px) 1fr;
  gap: 32px;
}

/* سه سهم برابر از فضای آزاد */
.thirds {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(3, 1fr);
}

اگر مقدار داخل minmax را به‌صورت min-content یا max-content بدهید، اندازه ستون خودکار از روی محتوا تعیین می‌شود. این ابزارها به‌همراه gap تقریباً ۸۰ درصد نیازهای روزمره چیدمان را پوشش می‌دهند.

۳) چیدمان Holy Grail با grid-template-areas

چیدمان کلاسیک هدر/سایدبار/محتوا/فوتر با نام‌گذاری نواحی، تقریباً به اندازه یک نقاشی خوانا می‌شود. نام هر ناحیه در خود HTML به آیتم مربوط متصل می‌شود و دیگر نیازی به شماره خطوط نیست:

.page {
  display: grid;
  grid-template-areas:
    "header header header"
    "sidebar main   aside"
    "footer footer footer";
  grid-template-columns: 240px 1fr 260px;
  grid-template-rows: auto 1fr auto;
  min-height: 100vh;
}

.page > header { grid-area: header; }
.page > nav    { grid-area: sidebar; }
.page > main   { grid-area: main; }
.page > aside  { grid-area: aside; }
.page > footer { grid-area: footer; }

ستون وسط با 1fr کشیده می‌شود و ردیف میانی با 1fr بقیه ارتفاع صفحه را پر می‌کند؛ نتیجه فوتر همیشه پایین صفحه می‌نشیند حتی وقتی محتوا کوتاه است. برای واکنش‌گرا کردن همین چیدمان فقط نقشه نواحی را بازنویسی می‌کنیم:

@media (max-width: 900px) {
  .page {
    grid-template-areas:
      "header"
      "main"
      "sidebar"
      "footer";
    grid-template-columns: 1fr;
  }
}
نکته: توجه کنید در حالت موبایل عمداً سایدبار بعد از main آمده است. این قدرت واقعی Grid است: ترتیب نمایش روی صفحه کاملاً مستقل از ترتیب عناصر در HTML است و می‌توانید برای خواننده صفحه‌خوان، ترتیب معنایی درست را در HTML نگه دارید.

۴) شبکه کارت‌های خودکار با auto-fit و minmax

معروف‌ترین یک‌خطی Grid، الگویی است که تعداد ستون‌ها را خودکار محاسبه می‌کند. این کد بدون حتی یک media query، روی نمایشگر بزرگ چهار ستون، روی تبلت دو ستون و روی موبایل یک ستون می‌سازد:

.cards {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(260px, 1fr));
  gap: 20px;
}

منطق آن ساده است: minmax(260px, 1fr) می‌گوید هر ستون حداقل ۲۶۰ پیکسل و حداکثر یک سهم برابر از فضا. auto-fit تا جایی که جا هست ستون می‌سازد و اگر تعداد آیتم‌ها کمتر باشد، فضای خالی را بین آیتم‌های موجود پخش می‌کند. اگر می‌خواهید آیتم‌های کم، اندازه ستون ثابت را حفظ کنند به‌جای آن از auto-fill استفاده کنید.

۵) جای‌گذاری دقیق آیتم‌ها با شماره خطوط

خطوط شبکه از ۱ شماره‌گذاری می‌شوند و می‌توانید هر آیتم را به بازه‌ای از خطوط بچسبانید. عدد -1 همیشه آخرین خط است، پس 1 / -1 یعنی تمام عرض:

/* تیتر بخش: تمام عرض شبکه */
.section-title {
  grid-column: 1 / -1;
}

/* کارت ویژه: دو ردیف ارتفاع */
.feature {
  grid-row: span 2;
}

با همین دو قانون می‌توانید حالت‌های ویژه شبکه کارت را بسازید: کارت معرفی که در ردیف اول تمام عرض و دو ردیف ارتفاع دارد و بقیه کارت‌ها به‌صورت خودکار دورش جا می‌شوند. چون Grid الگوریتم چیدمان خودکار دارد، لازم نیست جای تک‌تک آیتم‌ها را دستی مشخص کنید.

۶) چیدمان داشبورد

الگوی کاربردی داشبورد، شبکه دوازده‌ستونی است که عرض ویجت‌ها با گام‌های مشخص تعریف می‌شود. این ساختار برای صفحات مدیریتی وردپرس هم عالی جواب می‌دهد:

.dashboard {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(12, 1fr);
  grid-auto-rows: 130px;
  gap: 16px;
}

.stat     { grid-column: span 3; }
.chart    { grid-column: span 9; grid-row: span 2; }
.table    { grid-column: span 8; }
.activity { grid-column: span 4; }

@media (max-width: 768px) {
  .stat, .chart, .table, .activity {
    grid-column: 1 / -1;
  }
}

روی دسکتاپ چهار ویجت آمار در یک ردیف می‌نشینند، نمودار بزرگ دو ردیف اشغال می‌کند و جدول و فعالیت‌های اخیر در ردیف بعدی کنار هم قرار می‌گیرند. روی موبایل همه ویجت‌ها تمام عرض می‌شوند و ترتیب DOM یعنی ترتیب نمایش حفظ می‌شود.

۷) کی Grid و کی Flexbox؟

قاعده سرانگشتی: برای چیدمان کل صفحه و شبکه‌های دوبعدی از Grid استفاده کنید و برای توزیع عناصر در یک ردیف یا ستون از Flexbox. این دو ابزار رقیب هم نیستند؛ در یک صفحه واقعی معمولاً Grid کالبد صفحه است و Flexbox داخل هر سلول. مثلاً Grid محل سایدبار و محتوا را تعیین می‌کند و Flexbox داخل هدر، لوگو و منو را وسط‌چین می‌کند.

  • Grid: چیدمان صفحه، گالری کارت، داشبورد، فرم‌های چندستونی.
  • Flexbox: نوار ناوبری، گروه دکمه، آیتم لیست با آیکون و متن.
نکته: پشتیبانی مرورگرها از Grid از سال ۲۰۱۷ کامل است و امروز هیچ دلیلی برای استفاده از float یا ترفندهای display: table در چیدمان باقی نمانده است؛ کدهای قدیمی را با خیال راحت به Grid مهاجرت دهید.

جمع‌بندی

CSS Grid با چهار ابزار اصلی — grid-template-columns، grid-template-areas، gap و الگوی repeat(auto-fit, minmax()) — تقریباً هر چیدمانی را با کدی کوتاه و خوانا می‌سازد. سه مثال این مقاله را در پروژه خود بازسازی کنید: اول ساختار صفحه با نواحی نام‌گذاری‌شده، بعد شبکه کارت با ستون‌های خودکار و در نهایت داشبورد دوازده‌ستونی. پس از چند تمرین، Grid به پیش‌فرض ذهنی شما برای هر چیدمان تازه تبدیل می‌شود.

امتیاز شما به این محتوا

میانگین امتیاز کاربران: ۴.۷ از ۸ رأی — برای امتیازدهی وارد شوید

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!

دیدگاه خود را بنویسید

کپچا

دیدگاه شما پس از تأیید مدیر نمایش داده می‌شود.

شاید بپسندی — مقالات مرتبط