فصل ۱ — ترمینال و سیستم فایل
ترمینال چیست و چرا توسعهدهنده به آن نیاز دارد؟ دستکاری فایل و پوشه: cp، mv، rm و findفصل ۲ — دسترسی و پردازش
مجوزهای فایل: chmod، chown و کاربران پردازشها: ps، kill، پسزمینه و سرویسهای systemdفصل ۳ — متن، جستجو و خط لوله
grep، pipe و متنپردازش: قدرت خط لوله یونیکسفصل ۴ — سرور و نگهداری
SSH — اتصال امن به سرور و کلیدهای احراز مدیریت پکیج، کرون و نگهداری سرورپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی — آمادهسازی سرور تازه برای میزبانی سایتپروژه پایانی — آمادهسازی سرور تازه برای میزبانی سایت
پروژه پایانی دوره: یک VPS تازه را از صفر آماده میکنید: کاربر غیر root امن، SSH با کلید و پورت جدید، فایروال، nginx، PHP-FPM یا Node، بکاپ کرونی و مانیتورینگ ساده — چکلیست واقعی هر استقرار.
راهحل قدمبهقدم پروژه
-
۱
هدف پروژه
سرور تازه اوبونتو را امن، اندازهگیریشده و خودنگهدار کنید و یک سایت ثابت را با SSL منتشر کنید.
-
۲
الزامات و موارد موردنیاز
VPS اوبونتو تازه با دسترسی root و یک دامنه یا subdomain متصل؛ کلید SSH روی سیستم شما.
-
۳
قدم ۱ — کاربر و SSH امن
adduser deploy و sudo usermod -aG sudo deploy؛ کلید عمومیتان را در /home/deploy/.ssh/authorized_keys بگذارید؛ در sshd_config: PasswordAuthentication no و Port 2222 و PermitRootLogin no؛ ریاستارت sshd و تست از ترمینال دوم قبل از بستن جلسه فعلی!
-
۴
قدم ۲ — فایروال و آپدیت
sudo ufw allow 2222/tcp و 80 و 443؛ ufw enable؛ apt update && apt upgrade. چک: اتصال SSH روی پورت جدید کار میکند و 22 بسته است.
-
۵
قدم ۳ — وبسرور و سایت
nginx نصب؛ فایل کانفگ دامنه با root /var/www/site؛ فایل index.html آزمایشی؛ در پیوند sites-enabled؛ nginx -t و reload. سایت روی HTTP باید پاسخ دهد.
-
۶
قدم ۴ — SSL و خودنگهداری
certbot --nginx -d domain.ir؛ سپس دو کرون: بکاپ شبانه tar از /var/www/site و پاکسازی هفتگی لاگها. یک اسکریپت health.sh بنویسید که df، uptime و status nginx را چاپ میکند و در کرون روزانه خروجیاش را ایمیل/لاگ میکند.
-
۷
قدم ۵ — تحویل و مستندسازی
فایل README سرور بنویسید: پورت SSH، نام کاربر، مسیرها، دستور بکاپ و ریاستارت. این مستند، هفته بعد وقتی سرور مشکل دارد، نجاتدهنده شماست.
نکات مهم
- ◆ قبل از خواندن راهحل، خودتان حداقل ۳۰ دقیقه تلاش کنید؛ یادگیری واقعی در همین تلاش اتفاق میافتد.
- ◆ راهحل را بعد از دیدن، عمداً تغییر دهید و دوباره اجرا کنید تا با هر خط آن آشنا شوید.
- ◆ اگر جایی گیر کردید، فقط بخش مشکل را جستجو کنید، نه کل پروژه را — دامنه جستجوی کوچک یادگیری را عمیقتر میکند.
کد کامل راهحل پروژه
# ۱) کاربر امن
adduser deploy
usermod -aG sudo deploy
mkdir -p /home/deploy/.ssh && chmod 700 /home/deploy/.ssh
echo "ssh-ed25519 AAAA... amir@laptop" > /home/deploy/.ssh/authorized_keys
chown -R deploy:deploy /home/deploy/.ssh && chmod 600 /home/deploy/.ssh/authorized_keys
# sshd_config تغییرات:
sed -i 's/#Port 22/Port 2222/; s/PasswordAuthentication yes/PasswordAuthentication no/; s/PermitRootLogin yes/PermitRootLogin no/' /etc/ssh/sshd_config
systemctl restart sshd
# ۲) فایروال و آپدیت (از session جدید تستشده)
ufw allow 2222/tcp && ufw allow 80/tcp && ufw allow 443/tcp && ufw enable
apt update && apt upgrade -y
# ۳) nginx و سایت
apt install -y nginx
mkdir -p /var/www/site
echo '<h1>سلام از سرور من</h1>' > /var/www/site/index.html
cat > /etc/nginx/sites-available/site <<'EOF'
server {
listen 80;
server_name domain.ir;
root /var/www/site;
index index.html;
}
EOF
ln -s /etc/nginx/sites-available/site /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t && systemctl reload nginx
# ۴) SSL و بکاپ
certbot --nginx -d domain.ir
# scripts/backup.sh
tar czf /home/deploy/backups/site-$(date +%F).tgz /var/www/site
# crontab -e:
# 30 3 * * * /home/deploy/scripts/backup.sh
# 0 4 * * * /home/deploy/scripts/health.sh >> /var/log/health.log
خروجی مورد انتظار
نتایج مورد انتظار: ssh deploy@server -p 2222 بدون رمز وارد میشود؛ root و رمز بستهاند. https://domain.ir با قفل سبز صفحه سلام را میبیند. ufw status فقط 2222/80/443 باز است. هر شب فایل بکاپ جدید در ~/backups و هر روز خط تازه در /var/log/health.log.
چالش اضافه (اختیاری)
fail2ban نصب کنید و گزارش تلاشهای بلاکشده SSH را در health.sh بیاورید.
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!