فصل ۱ — ذهنیت امنیت و OWASP
ذهنیت امنیتی: سطح حمله، حداقل دسترسی و دفاع در عمقفصل ۲ — حملات رایج و دفاع
XSS — تزریق اسکریپت و دفاع سهلایه SQL Injection — مهاجم به دیتابیس شما میرسد CSRF و Clickjacking — حملات به اعتماد مرورگر آپلود امن فایل و SSRFفصل ۳ — احراز هویت و نشست
رمز عبور امن: hashing، policy و بازیابی نشستها و کوکیها: session fixation و hijackingفصل ۴ — سختسازی و واکنش به حادثه
HTTPS و هدرهای امنیتی — ست کردن درست واکنش به حادثه: کشف، پاکسازی و یادگیریپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی — ممیزی امنیتی یک سایت واقعی خودتانCSRF و Clickjacking — حملات به اعتماد مرورگر
CSRF یعنی مرورگر قربانی، درخواست مخرب را با کوکی نشست خودش به سایت شما میفرستد — مثلاً لینکی یا فرم مخفی در سایت دیگر که پول جابهجا میکند و مرورگر، چون کوکی دارد، آن را معتبر میپندارد. Clickjacking هم با iframe شفاف کاربر را به کلیکهای ناخواسته فریب میدهد. دفاع CSRF با توکن یکبارمصرف است؛ clickjacking با هدر X-Frame-Options.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
مکانیک CSRF
فرم مخرب در سایت مهاجم به yoursite.com/transfer میPOST میکند؛ مرورگر کوکیهای نشست قربانی را پیوست میکند و سرور درخواست را معتبر میپندارد. حمله فقط برای عملهای تغییردهنده کار میکند (POST/PUT) و برای GET کارآمد است اگر اثر جانبی داشته باشد.
-
۲
دفاع: توکن CSRF
در هر فرم یک فیلد مخفی توکن که در نشست ساخته شده: <input type="hidden" name="csrf" value="<?= $_SESSION['csrf'] ?>">؛ در پردازش، برابر بودن توکن نشست چک میشود. توکن per-session کافی است؛ per-form امنتر. همه فرمهای تغییردهنده بدون استثنا.
-
۳
SameSite — دفاع مرورگر
کوکی با SameSite=Lax یا Strict در درخواستهای بینسایتی فرستاده نمیشود — دفاع دوم قوی. SameSite=None فقط برای سرویسهای بیندامنهای واقعی.
-
۴
Clickjacking و X-Frame-Options
هدر X-Frame-Options: DENY (یا CSP frame-ancestors 'none') جلوی iframe شدن سایت شما را میگیرد. پنل ادمین و صفحات حساس حتماً؛ در nginx: add_header X-Frame-Options DENY always;
نکات مهم
- ◆ هر فرم تغییردهنده، توکن CSRF دارد — بدون استثنا.
- ◆ کوکی نشست: HttpOnly + Secure + SameSite=Lax.
- ◆ X-Frame-Options روی کل سایت؛ frame-ancestors در CSP جدید.
کد یا مسیر نمونه
<!-- فرم با توکن CSRF -->
<form method="post" action="/transfer">
<input type="hidden" name="csrf" value="a1b2c3...">
<input name="amount" type="number">
<button>انتقال</button>
</form>
// PHP — تولید و چک توکن:
if (empty($_SESSION['csrf'])) {
$_SESSION['csrf'] = bin2hex(random_bytes(32));
}
if ($_SERVER['REQUEST_METHOD'] === 'POST') {
if (!hash_equals($_SESSION['csrf'], $_POST['csrf'] ?? '')) {
http_response_code(403); exit('درخواست نامعتبر');
}
}
# nginx — ضد clickjacking:
# add_header X-Frame-Options DENY always;
# add_header Content-Security-Policy "frame-ancestors 'none'" always;
اجرای زنده کد HTML
کد را ویرایش کنید و «اجرای کد» را بزنید — خروجی واقعی مرورگر همینجا رندر میشود؛ مثل آزمایشگاه w3schools.
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!