فصل ۱ — ذهنیت امنیت و OWASP
ذهنیت امنیتی: سطح حمله، حداقل دسترسی و دفاع در عمقفصل ۲ — حملات رایج و دفاع
XSS — تزریق اسکریپت و دفاع سهلایه SQL Injection — مهاجم به دیتابیس شما میرسد CSRF و Clickjacking — حملات به اعتماد مرورگر آپلود امن فایل و SSRFفصل ۳ — احراز هویت و نشست
رمز عبور امن: hashing، policy و بازیابی نشستها و کوکیها: session fixation و hijackingفصل ۴ — سختسازی و واکنش به حادثه
HTTPS و هدرهای امنیتی — ست کردن درست واکنش به حادثه: کشف، پاکسازی و یادگیریپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی — ممیزی امنیتی یک سایت واقعی خودتانپروژه پایانی — ممیزی امنیتی یک سایت واقعی خودتان
پروژه پایانی دوره: روی یک پروژه خودتان (سایت، API یا افزونه) ممیزی کامل انجام میدهید: کشف حفرههای دوره با چکلیست، ترمیم هر مورد و مستندسازی قبل/بعد — خروجی قابلتحویل به کارفرما یا استفاده شخصی.
راهحل قدمبهقدم پروژه
-
۱
هدف پروژه
اجرای چکلیست امنیتی کامل (XSS، SQLi، CSRF، آپلود، نشست، هدرها، وابستگیها) و رفع موارد یافتشده.
-
۲
الزامات و موارد موردنیاز
یک پروژه وب که به کدش دسترسی دارید؛ سرور یا محیط محلی؛ ابزارهای دوره (grep، curl، مرورگر DevTools).
-
۳
قدم ۱ — نقشه سطح حمله
فهرست کنید: فرمها، پارامترهای URL، آپلودها، نقاط API، پورتهای باز، پنل ادمین. برای هر آیتم بنویسید چه دادهای از کاربر میآید و کجا استفاده میشود.
-
۴
قدم ۲ — اسکن XSS و SQLi
با grep الگوهای خطرناک را پیدا کنید: innerHTML با متغیر، echo بدون htmlspecialchars، کوئری با چسباندن رشته. در فرمها payloadهای تست بدهید (' OR '1'='1 و <b>x</b>) و رفتار را مستند کنید.
-
۵
قدم ۳ — فرمها و نشست
چک CSRF: فرم بدون توکن؟ چک کوکیها در DevTools: HttpOnly/Secure/SameSite؟ چک regenerate بعد از ورود؟ خروج واقعاً نشست را میکشد؟
-
۶
قدم ۴ — آپلود و هدرها
پوشه آپلود اجرای PHP بسته است؟ MIME واقعی چک میشود؟ هدرهای امنیتی با curl -sI بررسی و فهرست ناموجودها را بنویسید.
-
۷
قدم ۵ — ترمیم و مستندسازی
هر مورد با «قبل/بعد» رفع کنید و در گزارش بنویسید: شدت، ریشه، ترمیم، تست بازبینی. چکلیست نسخه دوم را برای بازبینی ماهانه تنظیم کنید.
نکات مهم
- ◆ قبل از خواندن راهحل، خودتان حداقل ۳۰ دقیقه تلاش کنید؛ یادگیری واقعی در همین تلاش اتفاق میافتد.
- ◆ راهحل را بعد از دیدن، عمداً تغییر دهید و دوباره اجرا کنید تا با هر خط آن آشنا شوید.
- ◆ اگر جایی گیر کردید، فقط بخش مشکل را جستجو کنید، نه کل پروژه را — دامنه جستجوی کوچک یادگیری را عمیقتر میکند.
کد کامل راهحل پروژه
# چکلیست ممیزی (نمونه اجرا روی یک پروژه PHP)
# ۱) سطح حمله
grep -rn '\$_GET\|\$_POST\|\$_REQUEST' app/ | wc -l # نقاط ورودی
curl -sI https://site.ir | grep -iE 'strict|frame|nosniff|referrer'
# ۲) XSS
# یافته: views/comment.php → echo $comment; بدون escape
# قبل: echo $comment;
# بعد: echo htmlspecialchars($comment, ENT_QUOTES, 'UTF-8');
grep -rn 'innerHTML' assets/js/ | grep -v textContent
# ۳) SQLi
grep -rnE '\"\s*\.|\$.*\$' app/Models/ | grep -i 'select\|insert\|update'
# یافته: User.php:42 → "SELECT * FROM users WHERE id = $id"
# بعد: prepare('SELECT * FROM users WHERE id = ?')
# ۴) CSRF — همه فرمها
grep -rLn 'csrf' views/*/ # فرمهای بدون توکن → اضافه کردن فیلد + چک
# ۵) نشست
# قبل: بدون regenerate
# بعد: session_regenerate_id(true) بعد از verify
# کوکی: HttpOnly+Secure+SameSite=Lax تنظیم شد
# ۶) آپلود
find uploads/ -name '*.php' # باید خالی باشد
# htaccess بلاک اجرا اضافه شد؛ finfo چک MIME اضافه شد
# گزارش: ۴ حفره (XSS Stored، SQLi در ۲ کوئری، CSRF در ۳ فرم، هدرهای ناموجود)
# همه رفع شدند؛ تست بازخوانی: payloadها بیاثر، نمره هدرها A
خروجی مورد انتظار
خروجی مورد انتظار: گزارش ممیزی با فهرست حفرهها، شدت، ریشه و ترمیم هر مورد؛ همه payloadهای تست بعد از ترمیم بیاثر؛ نمره هدرهای امنیتی از F به A یا A-.
چالش اضافه (اختیاری)
اسکن دوم روی وابستگیها (composer audit / npm audit) و آپدیت امنیتی بستهها را هم اضافه کنید.
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!