فصل ۱ — ذهنیت امنیت و OWASP
ذهنیت امنیتی: سطح حمله، حداقل دسترسی و دفاع در عمقفصل ۲ — حملات رایج و دفاع
XSS — تزریق اسکریپت و دفاع سهلایه SQL Injection — مهاجم به دیتابیس شما میرسد CSRF و Clickjacking — حملات به اعتماد مرورگر آپلود امن فایل و SSRFفصل ۳ — احراز هویت و نشست
رمز عبور امن: hashing، policy و بازیابی نشستها و کوکیها: session fixation و hijackingفصل ۴ — سختسازی و واکنش به حادثه
HTTPS و هدرهای امنیتی — ست کردن درست واکنش به حادثه: کشف، پاکسازی و یادگیریپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی — ممیزی امنیتی یک سایت واقعی خودتاننشستها و کوکیها: session fixation و hijacking
نشست (Session) هویت کاربر بین درخواستهاست؛ دزدیدنش یعنی ورود بدون رمز. دو حمله اصلی: fixation (تحمیل شناسه نشست از قبل) و hijacking (دزدی شناسه از شبکه یا XSS). دفاع: regenerate بعد از ورود، کوکی امن، انقضا و چرخش دورهای.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
session fixation
مهاجم کاربر را به نشستِ شناسهای که خودش بلد است هدایت میکند (لینک با PHPSESSID=...). بعد از ورود با همان شناسه، مهاجم هم «ورود» میشود. دفاع: session_regenerate_id(true) بلافاصله بعد از احراز موفق — شناسه نو و قدیمی باطل.
-
۲
session hijacking
شناسه نشست روی HTTP آشکار میرود؛ دفاع پایه: Force HTTPS و کوکی Secure. لایه دوم: انقضای بیکاری (مثلاً ۱۲۰ دقیقه) و چرخش دورهای شناسه. لایه سوم پیشرفته: انگشتنگاری مرورگر (User-Agent + زیرمجموعه هدرها) و باطلکردن در تفاوت شدید.
-
۳
تنظیمات PHP پیشنهادی
session.cookie_httponly=1، session.cookie_secure=1، session.cookie_samesite=Lax، session.use_strict_mode=1 (شناسه تعیینشده از بیرون پذیرفته نمیشود — ضد fixation بیشتر) و session.gc_maxlifetime متناسب با نیاز.
-
۴
Logout واقعی
خروج یعنی پاککردن کامل: session_unset، session_destroy و پاککردن کوکی (setcookie با زمان گذشته). نشست خروجرفته نباید با back-button باز شود؛ هدرهای Cache-Control: no-store برای صفحات حساس.
نکات مهم
- ◆ بعد از هر ورود: session_regenerate_id(true) — غیرقابل مذاکره.
- ◆ use_strict_mode=1 و کوکی Secure/HttpOnly/SameSite همه روشن.
- ◆ صفحات حساس no-store؛ مرورگر نباید نشستدار را کش کند.
کد یا مسیر نمونه
// تنظیمات امن نشست (php.ini یا ini_set ابتدای اپ)
ini_set('session.cookie_httponly', '1');
ini_set('session.cookie_secure', '1');
ini_set('session.cookie_samesite', 'Lax');
ini_set('session.use_strict_mode', '1');
session_start();
// ورود
if ($ok) {
session_regenerate_id(true); // ضد fixation
$_SESSION['uid'] = $user['id'];
$_SESSION['login_at'] = time();
}
// چرخش دورهای (هر ۳۰ دقیقه)
if (time() - ($_SESSION['login_at'] ?? 0) > 1800) {
session_regenerate_id(true);
$_SESSION['login_at'] = time();
}
// خروج کامل
function logout(): void {
$_SESSION = [];
if (ini_get('session.use_cookies')) {
setcookie(session_name(), '', time() - 42000, '/');
}
session_destroy();
}
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!