فصل ۱ — مبانی گیت
گیت چیست و چرا هر برنامهنویس لازمش دارد؟ دیدن تاریخچه و تفاوتها: log و diffفصل ۲ — شاخهها و همکاری
شاخهها: کار موازی بدون بههمریختگی گیتهاب: push، pull و clone ابزارهای نجات: stash، .gitignore و status های خاصفصل ۳ — نصب، پیکربندی و کار روزمره
از کپیکاری تا گیت: انواع سیستم نسخهبری نصب گیت روی ویندوز، مک و لینوکس پیکربندی گیت: سطوح تنظیم و تنظیمات کاربردی چرخه حیات فایل: untracked تا committed .gitignore در عمق: الگوها و ترفندها ناحیه استیج در عمق: add -p و ساخت commit دقیق پیام commit حرفهای و Conventional Commitsفصل ۴ — تاریخچه و بازرسی
HEAD و گراف تاریخچه log حرفهای: فیلتر و جستجو در تاریخچه diff در عمق: مقایسه commitها و شاخهها blame در عمق: نویسنده هر خط restore و clean: پاکسازی ناحیه کاری reflog: نجات commitهای گمشدهفصل ۵ — ادغام و بازنویسی تاریخچه
merge در عمق: fast-forward و سهطرفه حل تعارض گامبهگام rebase: کاشت commitها روی پایه جدید rebase تعاملی: پاکسازی commitها قبل از PR cherry-pick: برداشتن یک commit مشخص revert، reset و restore: سه مسیر بازگشتفصل ۶ — گیتهاب و همکاری
کلیدهای SSH برای گیتهاب clone و جریان fork fetch و pull: همگامسازی با ریموت Pull Request: از شاخه تا merge بازبینی کد در Pull Request تگ و انتشار نسخه CI با گیتهاب اکشنزفصل ۷ — ابزارهای پیشرفته و امنیت
امضای commit و ایمنسازی مخزن stash در عمق: مدیریت کارهای نیمهتمام bisect: پیدا کردن commit مقصر با جستجوی دودویی worktree: دو کار موازی، یک مخزن submodules: مخزن داخل مخزن گیت هوکها: خودکارسازی لحظههای گیت فایلهای حجیم: LFS و .gitattributesفصل ۸ — جریانهای کاری و جمعبندی
جریانهای کاری: Git Flow، GitHub Flow و Trunk-Based مونوریپو در برابر پولیریپو نگهداری مخزن: اندازه، gc و پاکسازی اصول حرفهای و aliasهای کاربردی چیتشیت: همه دستورهای دوره در یک صفحه.gitignore در عمق: الگوها و ترفندها
فایل .gitignore در ریشه مخزن، الگوهای فایلهایی را مینویسد که گیت باید نادیده بگیرد: وابستگیها (node_modules، vendor)، محیطها (.env)، خروجی بیلد (dist/، *.log). نحو آن ساده اما چند ترفند مهم دارد: / در ابتدای الگو یعنی فقط ریشه، / در انتها یعنی پوشه، ! یعنی استثنا و ** چند سطح مسیر را میپوشاند. مهمترین نکتهای که همه دیر میفهمند: gitignore فقط فایلهای ردگیرینشده را نادیده میگیرد — فایلی که قبلاً commit شده، با تغییر gitignore همچنان ردگیری میشود و باید با git rm --cached از ردگیری بیرون بیاید.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
الگوهای پایه
*.log همه لاگها در هر عمق؛ build/ فقط پوشه build؛ /secret.env فقط همان فایل در ریشه مخزن نه در زیرپوشهها؛ doc/**/*.pdf همه PDF زیر doc در هر سطح — ستارهها مسیر نمیشکنند، ** میشکند.
-
۲
استثنا با !
بعد از نادیده گرفتن یک دسته، مورد خاصی را باز کنید: *.log سپس !important.log — دقت کنید نمیتوانید فایل داخل پوشه نادیدهشده را مستقیم باز کنید؛ اول پوشه را باز کنید یا الگوی دقیقتری بنویسید.
-
۳
فایل ردگیریشده
اگر .env قبلاً commit شده، اضافهکردن آن به gitignore کاری نمیکند: git rm --cached .env آن را از index بیرون میکشد (فایل روی دیسک میماند) و بعد از commit، دیگر ردگیری نمیشود — اگر رمز داخلش بود، چرخاندن کلیدها هم لازم است چون در تاریخچه مانده.
-
۴
استانداردهای آماده
برای هر زبان قالب آماده هست: github.com/github/gitignore (وردپرس، Python، Node و ...) — یکبار برای پروژه کپی کنید و شخصیسازی کنید. gitignore سراسری هم برای فایلهای سیستمی خودتان: git config --global core.excludesFile ~/.gitignore_global
نکات مهم
- ◆ gitignore فقط فایلهای ردگیرینشده را کنار میگذارد.
- ◆ فایل حساس commitشده را با git rm --cached بیرون بکشید و کلیدها را عوض کنید.
- ◆ الگوی / در ریشه یعنی فقط ریشه؛ بدون / یعنی هر عمق.
کد یا مسیر نمونه
# محتوای .gitignore یک پروژه وب
node_modules/
vendor/
dist/
*.log
.env
!.env.example # قالب نمونه env قابل commit است
/uploads/* # محتوای آپلود
!/uploads/.gitkeep # ولی خود پوشه با نگهبان خالی بماند
# --- فرمانها ---
git status --short # فایلهای نادیدهشده دیده نمیشوند
git check-ignore -v .env # کدام قانون آن را گرفت؟
# بیرون کشیدن فایل حساس که قبلاً commit شده:
git rm --cached .env
git commit -m "بیرون کشیدن .env از ردگیری"
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!