فصل ۱ — مبانی گیت
گیت چیست و چرا هر برنامهنویس لازمش دارد؟ دیدن تاریخچه و تفاوتها: log و diffفصل ۲ — شاخهها و همکاری
شاخهها: کار موازی بدون بههمریختگی گیتهاب: push، pull و clone ابزارهای نجات: stash، .gitignore و status های خاصفصل ۳ — نصب، پیکربندی و کار روزمره
از کپیکاری تا گیت: انواع سیستم نسخهبری نصب گیت روی ویندوز، مک و لینوکس پیکربندی گیت: سطوح تنظیم و تنظیمات کاربردی چرخه حیات فایل: untracked تا committed .gitignore در عمق: الگوها و ترفندها ناحیه استیج در عمق: add -p و ساخت commit دقیق پیام commit حرفهای و Conventional Commitsفصل ۴ — تاریخچه و بازرسی
HEAD و گراف تاریخچه log حرفهای: فیلتر و جستجو در تاریخچه diff در عمق: مقایسه commitها و شاخهها blame در عمق: نویسنده هر خط restore و clean: پاکسازی ناحیه کاری reflog: نجات commitهای گمشدهفصل ۵ — ادغام و بازنویسی تاریخچه
merge در عمق: fast-forward و سهطرفه حل تعارض گامبهگام rebase: کاشت commitها روی پایه جدید rebase تعاملی: پاکسازی commitها قبل از PR cherry-pick: برداشتن یک commit مشخص revert، reset و restore: سه مسیر بازگشتفصل ۶ — گیتهاب و همکاری
کلیدهای SSH برای گیتهاب clone و جریان fork fetch و pull: همگامسازی با ریموت Pull Request: از شاخه تا merge بازبینی کد در Pull Request تگ و انتشار نسخه CI با گیتهاب اکشنزفصل ۷ — ابزارهای پیشرفته و امنیت
امضای commit و ایمنسازی مخزن stash در عمق: مدیریت کارهای نیمهتمام bisect: پیدا کردن commit مقصر با جستجوی دودویی worktree: دو کار موازی، یک مخزن submodules: مخزن داخل مخزن گیت هوکها: خودکارسازی لحظههای گیت فایلهای حجیم: LFS و .gitattributesفصل ۸ — جریانهای کاری و جمعبندی
جریانهای کاری: Git Flow، GitHub Flow و Trunk-Based مونوریپو در برابر پولیریپو نگهداری مخزن: اندازه، gc و پاکسازی اصول حرفهای و aliasهای کاربردی چیتشیت: همه دستورهای دوره در یک صفحهامضای commit و ایمنسازی مخزن
هویت در گیت فقط یک فیلد متنی است: هر کسی میتواند با هر نام و ایمیلی commit بزند. امضای دیجیتال این شکاف را میبندد — commit یا tag امضاشده بهشکل رمزنگاریشده اثبات میکند از کلید شماست و گیتهاب آن را با برچسب Verified نشان میدهد. امروز سادهترین راه امضا با همان کلید SSH است (gpg.format ssh از گیت ۲.۳۴ به بعد). نکته امنیتی دوم هم بهاندازه مهم است: هرگز کلید و رمز به مخزن نروند — و اگر رفتند، چرخاندن کلیدها فوریترین اقدام است چون حذف فایل از تاریخچه راحت نیست.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
راهاندازی امضا با SSH
git config --global gpg.format ssh و git config --global user.signingkey ~/.ssh/id_ed25519.pub و git config --global commit.gpgsign true — از این به بعد هر commit امضا میشود؛ اولینبار گیتهاب باید کلید عمومی را در SSH signing keys هم ببیند تا Verified بدهد.
-
۲
امضا و تأیید
git commit -S -m "..." امضای صریح (با فلگ config بالا خودکار است) و git log --show-signature تأیید محلی؛ در گیتهاب کنار commit برچسب Verified میآید؛ تگ هم امضاپذیر است: git tag -s v1.4.0 -m "..." — برای release رسمی تگ امضادار استاندارد است.
-
۳
کلیدها هرگز به مخزن
پیامهای API، رمز پایگاهداده و کلید سرویسها در .env یا خارج از مخزن؛ گیتهاب خودش با secret scanning هشدار میدهد؛ حتی «فقط یک لحظه» commit نکنید: تاریخچه برای همیشه نگه میدارد و پاکسازی کاملش rewrite کل تاریخچه است.
-
۴
اگر کلید لو رفت
فوراً کلید را در پنل سرویس چرخانده/باطل کنید — سریعتر از هر پاکسازی؛ بعد فایل را از ادامه تاریخچه دور کنید (git rm --cached) و اگر مخزن عمومی بود، فرض کنید کلید خوانده شده و همه کلیدهایش را عوض کنید؛ ابزار رسمی پاکسازی تاریخچه git filter-repo است.
نکات مهم
- ◆ هویت گیت بدون امضا فقط ادعا است؛ امضا آن را اثبات میکند.
- ◆ امضای SSH از گیت ۲.۳۴ سادهترین راه Verified شدن است.
- ◆ کلید لو رفت؟ اول چرخاندن کلید، بعد پاکسازی تاریخچه.
کد یا مسیر نمونه
# امضای commit با کلید SSH
git config --global gpg.format ssh
git config --global user.signingkey ~/.ssh/id_ed25519.pub
git config --global commit.gpgsign true
git commit -m "feat: گزارش فروش ماهانه" # امضا خودکار
git log --show-signature -1
# تگ امضادار برای release
git tag -s v1.4.0 -m "نسخه پایدار ۱.۴"
# کلید لو رفت — ترتیب اقدام:
# ۱) باطل/چرخاندن کلید در پنل سرویسها
# ۲) git rm --cached .env && git commit -m "حذف کلید از ردگیری"
# ۳) پاکسازی کامل تاریخچه: git filter-repo --path .env --invert-paths
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!