فصل ۱ — مبانی گیت
گیت چیست و چرا هر برنامهنویس لازمش دارد؟ دیدن تاریخچه و تفاوتها: log و diffفصل ۲ — شاخهها و همکاری
شاخهها: کار موازی بدون بههمریختگی گیتهاب: push، pull و clone ابزارهای نجات: stash، .gitignore و status های خاصفصل ۳ — نصب، پیکربندی و کار روزمره
از کپیکاری تا گیت: انواع سیستم نسخهبری نصب گیت روی ویندوز، مک و لینوکس پیکربندی گیت: سطوح تنظیم و تنظیمات کاربردی چرخه حیات فایل: untracked تا committed .gitignore در عمق: الگوها و ترفندها ناحیه استیج در عمق: add -p و ساخت commit دقیق پیام commit حرفهای و Conventional Commitsفصل ۴ — تاریخچه و بازرسی
HEAD و گراف تاریخچه log حرفهای: فیلتر و جستجو در تاریخچه diff در عمق: مقایسه commitها و شاخهها blame در عمق: نویسنده هر خط restore و clean: پاکسازی ناحیه کاری reflog: نجات commitهای گمشدهفصل ۵ — ادغام و بازنویسی تاریخچه
merge در عمق: fast-forward و سهطرفه حل تعارض گامبهگام rebase: کاشت commitها روی پایه جدید rebase تعاملی: پاکسازی commitها قبل از PR cherry-pick: برداشتن یک commit مشخص revert، reset و restore: سه مسیر بازگشتفصل ۶ — گیتهاب و همکاری
کلیدهای SSH برای گیتهاب clone و جریان fork fetch و pull: همگامسازی با ریموت Pull Request: از شاخه تا merge بازبینی کد در Pull Request تگ و انتشار نسخه CI با گیتهاب اکشنزفصل ۷ — ابزارهای پیشرفته و امنیت
امضای commit و ایمنسازی مخزن stash در عمق: مدیریت کارهای نیمهتمام bisect: پیدا کردن commit مقصر با جستجوی دودویی worktree: دو کار موازی، یک مخزن submodules: مخزن داخل مخزن گیت هوکها: خودکارسازی لحظههای گیت فایلهای حجیم: LFS و .gitattributesفصل ۸ — جریانهای کاری و جمعبندی
جریانهای کاری: Git Flow، GitHub Flow و Trunk-Based مونوریپو در برابر پولیریپو نگهداری مخزن: اندازه، gc و پاکسازی اصول حرفهای و aliasهای کاربردی چیتشیت: همه دستورهای دوره در یک صفحهفصل ۶ — ادغام پیشرفته
استراتژیهای حل merge: ours، theirs و octopusفصل ۹ — خودکارسازی
هوکها در عمل: pre-commit با lint و تستفصل ۱۰ — گیتهاب عملی
انتشار سایت با GitHub Pages Issues و Projects: مدیریت کار تیمی README و مستندسازی مخزنفصل ۱۱ — امنیت مخزن
کلیدها و داده حساس در مخزن: پیشگیری و پاکسازیفصل ۱۲ — شخصیسازی
alias و اسکریپتهای شخصی گیت ابزارهای diff و merge بصریفصل ۱۳ — استقرار
مخزن bare و دیپلوی با هوک post-receiveفصل ۱۴ — درون گیت
آبجکتها و gc: گیت چطور تاریخچه را ذخیره میکند patch: اشتراک تغییرات بدون مخزن مشترکفصل ۱۵ — نجات در بحران
راهنمای بحران: سناریوهای «فقط نجاتش بده»کلیدها و داده حساس در مخزن: پیشگیری و پاکسازی
رایجترین حادثه امنیتی بازمصرفها: کلید API در کد کامیتشده. پیشگیری (نمونه env + هوک) و پاکسازی (rewrite تاریخ) هر دو لازماند — چون حذف در یک commit تاریخی را پاک نمیکند.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
پیشگیری
همه کلیدها در .env (gitignore شده) و .env.example با کلیدهای خالی کامیت شود؛ در کد getenv/parse از env. هوک pre-commit با grep برای الگوهای کلید (AKIA، sk-live، PRIVATE KEY) و ردِ کامیت.
-
۲
الگوی اسکن
گیتهاب خودش push protection دارد و secret scanning را فعال کنید؛ ابزار gitleaks/trufflehog هم روی مخزن کامل تاریخی میدود: gitleaks detect --source . — در CI هم بگذارید تا regression نگیرد.
-
۳
پاکسازی تاریخی
git filter-repo --replace-text با فایل replacements حذف میکند؛ در githreb force-push همه شاخهها و اطلاع تیم لازم است. کلیدها بعد از پاکسازی هم چرخش (rotate) کنید — فرض را روی «لو رفته» بگذارید.
-
۴
بعد از حادثه
commit، rotate کلید، بررسی لاگ مصرف سرویس، مستندسازی حادثه و اصلاح فرایند. کارتهای پرداخت و داده شخصی هرگز در مخزن نمیآیند — حتی یکبار.
نکات مهم
- ◆ کلید لو رفته معتبر است تا وقتی rotate نشود؛ حذف کافی نیست.
- ◆ force-push بعد از پاکسازی تاریخ همکاران را میشکند؛ هماهنگی الزامی است.
- ◆ کلید در پیام commit هم مخزن حساس است.
کد یا مسیر نمونه
# .gitignore
.env
*.pem
# .env.example (کامیت شود)
DB_PASSWORD=
STRIPE_KEY=
# پاکسازی تاریخی:
# git filter-repo --replace-text <(echo "AKIA1234***==>REMOVED")
# git push --force --all
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!