فصل ۱ — شروع و سینتکس
CSS چیست و چگونه ظاهر HTML را عوض میکند؟ سینتکس و آناتومی دستور CSS انتخابگرها: تگ، کلاس، id و ترکیبها کاسکاد، اولویت و ارثبریفصل ۲ — رنگ، متن و فونت
رنگ و پسزمینه در CSS فرمتبندی متن: align، decoration، transform و line-height فونتها: font-family و فونتهای وبفصل ۳ — باکسمدل و فاصلهها
باکسمدل: content، padding، border و margin box-sizing و ریست استاندارد صفحه اندازهها و واحدها: px، %، rem، vwفصل ۴ — چیدمان مدرن
پراپرتی display و رفتار المانها فلکسباکس: چیدمان یکبعدی مدرن گرید: چیدمان دوبعدی حرفهای طراحی واکنشگرا و مدیاکوئریفصل ۵ — پسزمینه، سایه و افکت
پسزمینهها: رنگ، تصویر، گرادیان و کاور سایه جعبه و سایه متن: عمق بدهید ترنزیشن: انیمیشن نرم حالتها انیمیشن با keyframes: چرخههای پیوسته گرادیان و افکتهای شیشهای (Glassmorphism)فصل ۶ — ابزارهای نهایی
متغیرهای CSS و تم تیره/روشن ترنسفورم: چرخش، بزرگنمایی و جابهجایی position: نسبی، مطلق، ثابت و چسبان سرریز و اسکرول: مدیریت محتوای بیمکان بهترین شیوهها و جمعبندی دوره CSSفصل ۷ — انتخابگر پیشرفته و جزئیات جعبه
انتخابگرهای اتریبیوت: هدفگیری با href و type شبهکلاسهای ساختاری: nth-child، not، is و has شبهعناصر: before، after، placeholder و selection فروریختن margin: چرا فاصلهها جمع میشوند؟ outline و حلقه فوکوس: مرزی که فضا نمیگیرد border-image: قاب گرادیانی و تصویریفصل ۸ — واحدها و چیدمان پیشرفته
واحدها در عمق: em ترکیبی، ch و dvh calc، clamp، min و max: ریاضی درون CSS فلکس در عمق: order، align-self و الگوهای رشد گرید در عمق: auto-fit در برابر auto-fill و جایگذاری خطی چندستونه: columns و شکستن مطمئن aspect-ratio: نسبت ابعاد بدون هک padding پراپرتیهای منطقی: با inset-inline و RTL تمیز بنویسیدفصل ۹ — افکتهای بصری پیشرفته
object-fit: تصویر در قاب بدون کشیدگی filter: بلور، سیاهوسفید و تنظیم نور رنگ حالتهای ترکیب: mix-blend-mode و duotone انیمیشن پیشرفته: steps، چند انیمیشن و play-stateفصل ۱۰ — لایهها، اسکرول و تعامل
ترنسفورم سهبعدی: perspective و کارت فلپ z-index و زمینه پشته: چرا ۹۹۹۹ هم جواب نمیدهد؟ display، visibility و opacity: سه شکل پنهان شدن scroll-behavior و scroll-snap: اسکرول مهارشده cursor و pointer-events: کنترل تعاملفصل ۱۱ — ویژگیهای مدرن و حالتهای ویژه
مدیافیچرها: تم تیره، کاهش حرکت و لمس کانتینر کوئری: استایل بر اساس قاب والد accent-color و caret-color: رنگ بومی فرمها user-select و resize: مهار رفتار کاربر استایل چاپ: @media printشبهکلاسهای ساختاری: nth-child، not، is و has
شبهکلاسها بر اساس جایگاه و ساختار انتخاب میکنند نه بر اساس کلاس: ردیفهای یکیدرمیان، همه بچهها بهجز یکی، یا حتی والدی که تصویری در خود دارد (:has). این درس قدرتمندترینها را عملاً باز میکند — با nth-child میتوانید فرمولبندی کنید (3n+1)، با :not استثنا بسازید، با :is انتخابگرها را کوتاه کنید و با :has بالاخره والد را از روی فرزند انتخاب کنید؛ قابلیتی که سالها خواستهی CSS بود.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
فرمولهای nth-child
داخل nth-child یک فرمول an+b میگذارید: odd/even یکیدرمیان، 3n هر سهتایی، 3n+1 اولینِ هر گروه سهتایی، و -n+3 سه مورد اول. برای nth-child یک شمارهشمار روی همه فرزندان (هر نوع تگی) میچرخد؛ اگر فقط نوع خاص میخواهید nth-of-type دارید — تفاوتی که وقتی liها با div قاطیاند سر باز میشود.
-
۲
:not — استثنا زدن
.menu li:not(:last-child) یعنی همه آیتمهای منو بهجز آخرین — الگوی طلایی جداکننده بین آیتمها بدون خط اضافی بعد از آخرین. داخل not یک سلکتور ساده یا حتی سلکتور مرکب (در مرورگرهای جدید) میگذارید: li:not(.active):not(:first-child).
-
۳
:is — کوتاهنویسی
بهجای نوشتن سه سلکتور برای h1، h2 و h3 مینویسید :is(h1, h2, h3) { ... }. نکته مهم اولویت: امتیاز :is برابر قویترین سلکتور داخلش است؛ پس :is(#main, .card) p سنگین میشود چون #main را حمل میکند. با :is مقایسه کنید :where که امتیاز صفر میدهد.
-
۴
:has — والد از روی فرزند
سرانجام CSS میتواند بالا نگاه کند: .card:has(img) یعنی کارتی که تصویر دارد، و form:has(input:invalid) یعنی فرمی که فیلد نامعتبر دارد — برای قرمزکردن کل فرم هنگام خطا شگفتانگیز است. پشتیبانی از سال ۲۰۲۳ در همه مرورگرهای اصلی آمده؛ برای مرورگرهای قدیمی استایل را طوری طراحی کنید که نبود :has فقط به کاهش زیبایی ختم شود نه شکست کارکرد.
نکات مهم
- ◆ -n+3 یعنی «سه مورد اول»؛ فرمول منفی را دستکم نگیرید.
- ◆ الگوی جداکننده استاندارد: li:not(:last-child) بهجای border روی همه.
- ◆ روی والدهای بزرگ :has را زیاد تکرار نکنید؛ رندر آن گرانتر از کلاسهای ساده است.
کد یا مسیر نمونه
/* زبرا: ردیفهای زوج */
table tbody tr:nth-child(even) { background: #f5f6fa; }
/* سه ستون اول هدر متمایز */
.th th:nth-child(-n+3) { color: #4f46e5; }
/* جداکننده بین آیتمها، نه بعد از آخرین */
.menu li:not(:last-child) { border-inline-end: 1px solid #e5e7eb; }
/* کوتاهنویسی تیترها */
:is(h1, h2, h3) { line-height: 1.4; }
/* کل فرم قرمز وقتی فیلدی نامعتبر است */
form:has(input:invalid) button[type="submit"] {
opacity: 0.5;
}
/* کارت بدون تصویر، فقط متن، با پسزمینه ملایم */
.card:not(:has(img)) { background: #eef2ff; }
اجرای زنده کد CSS
کد را ویرایش کنید و «اجرای کد» را بزنید — خروجی واقعی مرورگر همینجا رندر میشود؛ مثل آزمایشگاه w3schools.
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!