فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared StatementsALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی
نیازها تغییر میکنند و جدول هم باید؛ ALTER TABLE ستون، ایندکس و قید اضافه/حذف میکند. در MySQL جدول بزرگ تغییر نوع ستون جدی است (قفل و بازنویسی) — برنامهریزی لازم دارد.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
افزودن ستون
ALTER TABLE users ADD COLUMN phone VARCHAR(15) NULL AFTER email؛ در MySQL 8 و MariaDB اضافه ستون با ALGORITHM=INSTANT سریع است؛ در نسخههای قدیمی قفل کامل میگرفت.
-
۲
تغییر و حذف
MODIFY COLUMN نوع را عوض میکند (INT→BIGINT امن؛ VARCHAR کوتاهتر اگر داده بلند باشد خطا)؛ DROP COLUMN داده را میبیند و برنمیگردد — بکاپ قبل از هر DROP حکم قانون است.
-
۳
قید و ایندکس
ADD INDEX idx_status (status) و ADD UNIQUE (email)؛ DROP INDEX idx_name. روی جدول پرترافیک ایندکسگذاری با LOCK=NONE در InnoDB ممکن است ولی ساعت پیک را نگیرید.
-
۴
مهاجرت دومرحلهای
پترن حرفهای: ستون اضافه → بکفیل تدریجی → سوییچ کد به ستون جدید → حذف ستون قدیمی در نسخه بعد؛ بهجای یک ALTER خطرناک، چهار قدم کمخطر.
نکات مهم
- ◆ DROP COLUMN و RENAME را هرگز بدون بکاپ نزنید.
- ◆ قبل از NOT NULL کردن ستون، مقدارهای null را پاکسازی کنید.
- ◆ ALTER روی جدول بزرگ را در ساعت کمترافیک اجرا کنید.
کد یا مسیر نمونه
ALTER TABLE posts
ADD COLUMN view_count INT NOT NULL DEFAULT 0,
ADD INDEX idx_view (view_count);
UPDATE posts SET view_count = 0 WHERE view_count IS NULL;
ALTER TABLE posts MODIFY COLUMN title VARCHAR(250) NOT NULL;
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!