فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statementsنرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی
نرمالسازی یعنی هر fact یکجا؛ فرمهای 1NF (مقادیر اتمی)، 2NF (وابستگی به کل کلید) و 3NF (نه به ستون غیرکلیدی) با یک مثال فروشگاه قدمبهقدم.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
1NF
هر سلول یک مقدار: ستون phones با «۰۹۱۲،۰۹۱۰» خراب است؛ جدول phones جدا با user_id. داده تکراری داخل سلول جستجو و ایندکس را میشکند.
-
۲
2NF
در جدول order_items(id, product_id, product_name, qty)، product_name به product_id وابسته است نه به کل کلید (id, product_id) — به جدول products منتقل کنید. با FK به products رجوع کنید.
-
۳
3NF
ستون city_name در جدول users وابسته به city_id است نه کلید مستقیم؛ جدول cities جدا. هر «اسم» که در دو جدول تکرار میشود، ناهماهنگی آینده است («تهران» با دو املای مختلف).
-
۴
چه زمانی denormalize؟
گزارشهای سنگین و cacheهای محاسبهشده (مثل total در جدول order) عمداً تکرار میشوند برای سرعت — این تصمیم آگاهانه است نه بیسوادی؛ با تراکنش/trigger همگام نگه دارید.
نکات مهم
- ◆ همیشه از 3NF شروع کنید؛ denormalize فقط با دلیل سرعت و برنامه همگامسازی.
- ◆ ستونهای محاسبهشدنی (سن از تاریخ تولد) ذخیره نکنید.
- ◆ جدول واسط many-to-many خودش 2NF کامل است اگر فقط FKها دارد.
کد یا مسیر نمونه
-- بد (denormalize):
CREATE TABLE orders_bad (
id INT PRIMARY KEY,
customer_name VARCHAR(100), -- تکرار نام در هر سفارش
product_list TEXT -- لیست داخل سلول: 1NF میشکند
);
-- درست (3NF):
CREATE TABLE order_items (
order_id INT, product_id INT,
qty INT, price_at_time BIGINT,
PRIMARY KEY (order_id, product_id)
);
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!