فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس

دیتابیس رابطه‌ای چیست و SQL چه می‌کند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینت‌ها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئری

فصل ۲ — واکشی داده (SELECT)

SELECT — واکشی ستون‌ها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرط‌های حرفه‌ای JOIN — ترکیب جدول‌ها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجره‌ای WHERE پایه: شرط‌ها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتب‌سازی و صفحه‌بندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دوره‌ای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدول‌های مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسله‌مراتب و جفت‌ها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECT

فصل ۳ — تغییر داده

INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستون‌ها بعد از راه‌اندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاک‌سازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا به‌روزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at به‌جای DELETE

فصل ۴ — طراحی دیتابیس

طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمال‌سازی نرمال‌سازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار می‌کند و کجا لازم است رابطه چند‌به‌چند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشت

فصل ۵ — SQL در برنامه

SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحه‌بندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXT

فصل ۶ — ویو و منطق پایگاه

VIEW: کوئری ذخیره‌شده به‌عنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر داده

فصل ۷ — کارایی و بهینه‌سازی

EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدول‌های summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنید

فصل ۸ — SQL پیشرفته

CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسله‌مراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادت‌های حرفه‌ای

پروژه عملی پایان دوره

پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statements
SQL & Database Tutorial فصل ۷ — کارایی و بهینه‌سازی درس آموزشی

EXPLAIN: خواندن پلن اجرا

EXPLAIN می‌گوید دیتابیس چطور کوئری را اجرا می‌کند: کدام ایندکس، چند سطر، چه نوع JOIN؛ پیش از حدس زدن سرعت، پلن را بخوانید.

مراحل قدم‌به‌قدم

  1. ۱

    خواندن ستون‌های کلیدی

    type: ALL (اسکن کامل = زنگ خطر)، range، ref، const به‌ترتیب بهتر؛ key: ایندکس استفاده‌شده (NULL = بی‌ایندکس)؛ rows: برآورد سطرهای بررسی‌شده — هرچه کمتر بهتر. Extra: Using index خوب (covering)؛ Using filesort/temporary یعنی مرتب‌سازی/گروه‌بندی سنگین.

  2. ۲

    EXPLAIN ANALYZE

    در MySQL 8 و Postgres، ANALYZE کوئری را واقعاً اجرا و زمان هر قدم را می‌دهد — برای فهمیدن گلوگاه واقعی بهتر از برآورد. SQLite: EXPLAIN QUERY PLAN خلاصه‌تر ولی مفید.

  3. ۳

    الگوهای بده‌بستان

    ORDER BY created_at روی جدول بزرگ با WHERE پیچیده → filesort؛ ایندکس ترکیبی (where_col, sort_col) حل می‌کند. GROUP BY روی ستون بدون ایندکس → temporary table؛ ایندکس گروه‌بندی بهتر.

  4. ۴

    فرایند بهینه‌سازی

    ۱) کوئری را بنویسید ۲) EXPLAIN ۳) ایندکس/بازنویسی ۴) دوباره EXPLAIN ۵) با داده واقعی benchmark. حدس زدن که «شاید ایندکس کمک کند» جای این چرخه را نمی‌گیرد.

نکات مهم

  • ◆ type=ALL روی جدول بزرگ همیشه زنگ خطر است.
  • ◆ Using temporary/filesort در Extra، معمولاً قابل حذف با ایندکس درست.
  • ◆ برآورد rows با آمار stale گمراه می‌کند؛ ANALYZE TABLE را گاهی بزنید.

کد یا مسیر نمونه

EXPLAIN SELECT * FROM orders
WHERE user_id = 5 AND status = 1
ORDER BY created_at DESC LIMIT 10;
-- type: ref, key: idx_orders_user_status, Extra: Backward index scan

EXPLAIN ANALYZE SELECT COUNT(*) FROM orders WHERE created_at >= "2026-01-01";

پرسش و پاسخ این درس (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!

دیدگاه خود را بنویسید

کپچا

دیدگاه شما پس از تأیید مدیر نمایش داده می‌شود.