فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared StatementsStored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس
پروسیجر یعنی برنامه SQL ذخیرهشده روی سرور؛ برای عملیات پرتکرار (گزارش ماهانه، انتقال موجودی) کمترافیک شبکه و انسجام منطق میدهد — اما دیباگ و versioning اش کمتر از کد است.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
ساخت پروسیجر
DELIMITER //؛ CREATE PROCEDURE sp_monthly_report(IN p_month CHAR(7)) BEGIN SELECT … ; END // DELIMITER ; — پارامتر IN/OUT؛ فراخوانی CALL sp_monthly_report("2026-01").
-
۲
متغیر و شرط
DECLARE total INT؛ SET total = …؛ IF/WHATE/LOOP داخل BEGIN..END؛ منطق واقعی ولی نگهداریاش بهسختی کد است — فقط منطق دادهمحور سنگین را بگذارید نه rule کسبوکاری پرتغییر.
-
۳
function
CREATE FUNCTION — در SELECT قابل استفاده مثل توابع بومی؛ برای فرمتگذاری تکراری (نمایش شماره ایرانی) مفید. دیتابیسهای ابری托管 معمولاً function را محدود میکنند.
-
۴
تراز با کد
چه چیزی در دیتابیس؟ عملیات atomic با داده سنگین و مستقل از زبان؛ چه چیزی در کد؟ منطق کسبوکار، تستپذیری، versioning. قاعده: if در کد هم میشود، کد را انتخاب کنید.
نکات مهم
- ◆ پروسیجر را با version file نگه دارید (مثل migration) وگرنه سرور اسرارآمیز میشود.
- ◆ منطق پرتغییر در کد؛ پروسیجر فقط برای داده سنگین پایدار.
- ◆ در SQLite پروسیجر نیست؛ همانجا منطق در کد میماند.
کد یا مسیر نمونه
DELIMITER //
CREATE PROCEDURE sp_transfer(IN from_id INT, IN to_id INT, IN amount BIGINT)
BEGIN
START TRANSACTION;
UPDATE accounts SET balance = balance - amount WHERE id = from_id AND balance >= amount;
IF ROW_COUNT() = 0 THEN
ROLLBACK;
SIGNAL SQLSTATE "45000" SET MESSAGE_TEXT = "موجودی کافی نیست";
ELSE
UPDATE accounts SET balance = balance + amount WHERE id = to_id;
COMMIT;
END IF;
END //
DELIMITER ;
CALL sp_transfer(1, 2, 500000);
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!