فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statementsایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است
ایندکس مثل فهرست کتاب است: B-tree مرتب که جستجو از اسکن کل جدول به چند قدم میرسد؛ هزینهاش فضای اضافه و کند شدن نوشتن است — تعادل میخواهد.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
ساختن
CREATE INDEX idx_orders_user ON orders(user_id)؛ PRIMARY و UNIQUE خودشان ایندکساند. ستونهای WHERE/JOIN/ORDER BY پرتکرار نامزد اصلیاند.
-
۲
کجا لازم است؟
هر FK (user_id در orders)، ستون وضعیت پرکوئری، ستون مرتبسازی (created_at برای لیست جدیدترین). قانون عملی: هر کوئری کند در EXPLAIN با type=ALL نامزد ایندکس است.
-
۳
ایندکس ترکیبی
CREATE INDEX idx_cat_status ON products(category_id, status) — برای WHERE category_id = ? AND status = ?؛ ترتیب اهمیت دارد: ستونهای مساوی اول، بازهای بعد. ایندکس (a,b) برای WHERE b تنها بیفایده است.
-
۴
چه زمانی نه؟
جدول کوچک (<هزار رکورد)، ستون کمتفاوت (جنسیت با ۲ مقدار روی جدول ۱۰۰ تایی)، نوشتن بسیار بیشتر از خواندن. هر ایندکس اضافه write را کند و بکاپ را سنگین میکند.
نکات مهم
- ◆ ایندکس ستونهای JOIN و WHERE و ORDER — نه همهچیز.
- ◆ ترتیب ستونها در ایندکس ترکیبی معنی دارد؛ مساوی اول، range بعد.
- ◆ EXPLAIN را برای هر کوئری کند ببینید؛ حدس زدن کافی نیست.
کد یا مسیر نمونه
CREATE INDEX idx_orders_user_status ON orders (user_id, status, created_at);
EXPLAIN SELECT * FROM orders WHERE user_id = 5 AND status = 1 ORDER BY created_at DESC LIMIT 10;
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!