فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statementsکامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئری
کوئری خوانا هم برای تیم هم برای خودِ آیندهتان مهم است؛ SQL حساس به بزرگی حروف کلیدواژه نیست ولی قرارداد نوشتن، خوانایی را چند برابر میکند.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
کامنتها
کامنت یکخطی با -- و چندخطی با /* */؛ بالای کوئریهای پیچیده هدف را بنویسید. در کوئریهای طولانی گزارش، کامنت بخشبندی با -- ===== بخش ۱ است.
-
۲
قرارداد نوشتن
کلیدواژهها بزرگ (SELECT, FROM)، نام جدولها snake_case، یک دستور در هر خط منطقی؛ فرمتکننده (SQL Formatter) اینها را خودکار میکند. SQL حساس به بزرگی نیست ولی برخی دیتابیس نام جدول را حساس دارند.
-
۳
semicolon و اجرای چندگانه
هر دستور با ; تمام میشود؛ در اسکریپت چند دستور میتوانید پشتهم بنویسید و یکجا اجرا کنید. در برنامهنویسی، همیشه هر کوئری جدا فرستاده میشود؛ multi-query با pdo تنها وقتی pdo attr allow multi روشن است.
-
۴
indentation
کوئری بلند را بشکنید: SELECT و ستونها در خطوط جدا، WHERE با شرطهای indent شده؛ وقتی کوئری ۳۰ خطی است بدون شکستن، دیباگ غیرممکن میشود.
نکات مهم
- ◆ -- و /* */ را از # تشخیص دهید؛ # فقط در MySQL و کمتر استاندارد است.
- ◆ کلیدواژه بزرگ + جدول snake_case؛ همه تیم یکسان بنویسند.
- ◆ کوئریهای طولانی گزارش را در فایل .sql با کامنت نگه دارید.
کد یا مسیر نمونه
-- گزارش فروش به تفکیک دسته (هدف: سهم هر دسته از کل)
SELECT
c.name AS category,
COUNT(o.id) AS orders,
SUM(o.total) AS revenue
FROM order_items oi
JOIN products p ON p.id = oi.product_id
JOIN categories c ON c.id = p.category_id
WHERE o.created_at >= "2026-01-01"
GROUP BY c.name
ORDER BY revenue DESC;
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!