فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statementsجدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنید
گزارش فروش ماهانه که هر بازدید JOIN دههزار سطر میگیرد را میتوان با کرون در جدول summary از پیش حساب کرد؛ استاندارد داشبوردهای جدی.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
طراحی summary
CREATE TABLE stats_daily (day DATE PRIMARY KEY, orders INT, revenue BIGINT, UNIQUE_users INT) — بُعد زمانی و متریکها؛ از نانولیفت داده خام جداست. بهروزرسانی تدریجی (upsert روز جاری) هر ۵ دقیقه.
-
۲
کرون محاسبه
کوئری تجمیع دوره (فقط سطرهای تغییریافته با updated_at یا window) + UPSERT در stats؛ برای تاریخهای قبل ثابت است پس فقط امروز بازمحاسبه میشود — هزینه اپ بعد از شروع تقریباً صفر.
-
۳
نمایش
صفحه گزارش فقط SELECT * FROM stats_daily ORDER BY day DESC LIMIT 30 — میلیثانیه؛ داشبورد زنده هم میتواند در حافظه cache شود (file/redis با TTL کوتاه).
-
۴
پیامدها
summary data استال است (فاصله refresh) — برای گزارش مدیریتی کافی؛ برای لحظهای، کوئری واقعی با ایندکس یا counters جدولی (stats با UPDATE … +1 در همان تراکنش عملیات).
نکات مهم
- ◆ گزارش سنگین را از کوئری زنده به جدول summary ببرید.
- ◆ داده تاریخی ثابت است؛ فقط روز جاری را بازمحاسبه کنید.
- ◆ شمارندههای جدولی برای متریکهای زنده (بازدید پست) بهتر از COUNT در هر نمایش.
کد یا مسیر نمونه
CREATE TABLE stats_daily (
day DATE PRIMARY KEY,
orders INT NOT NULL DEFAULT 0,
revenue BIGINT NOT NULL DEFAULT 0
);
-- کرون هر ۵ دقیقه:
INSERT INTO stats_daily (day, orders, revenue)
SELECT CURDATE(), COUNT(*), COALESCE(SUM(total),0)
FROM orders WHERE DATE(created_at) = CURDATE()
ON DUPLICATE KEY UPDATE orders = VALUES(orders), revenue = VALUES(revenue);
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!