فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statementsنکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهای
چند خطای تکراری که ساعتها وقت میگیرند و عادتهای کوچکی که کیفیت کار با SQL را چند برابر میکند — جمعبندی تجربهای از پروژههای واقعی.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
خطاهای شایع
GROUP BY با ستونهای ناکامل (ONLY_FULL_GROUP_BY خطا در MySQL 8)؛ ترتیب اجرا: WHERE قبل از alias SELECT، پس WHERE_alias کار نمیکند (HAVING یا تکرار عبارت)؛ LIMIT در UPDATE/DELETE فقط MySQL و SQLite دارد.
-
۲
عادتهای نوشتن
همیشه alias برای جدولهای JOIN؛ همیشه WHERE روی UPDATE/DELETE؛ همیشه ترتیب صریح ORDER BY؛ همیشه پارامتر نه interpolation — چهار «همیشه» که هر حادثه داده را میبندند.
-
۳
ابزار بهرهوری
پیشنمایش کوئری در GUI قبل از اجرا؛ format کردن کوئریهای اشتراکی؛ نامگذاری پایدار ستونها (snake_case، singular جدولها یا plural — یکجا تصمیم بگیرید و مستند کنید).
-
۴
مسیر ادامه
بعد از این دوره: window functions عمیقتر، Query Optimizer internals، شاردینگ و replication؛ منابع رسمی مستند MySQL/Postgres بهتر از هر مقالهای — خواندن مستند عادت حرفهایها.
نکات مهم
- ◆ ترتیب اجرا SQL را حفظ کنید: FROM → WHERE → GROUP BY → HAVING → SELECT → ORDER BY → LIMIT.
- ◆ با داده حجمی واقعی تست کنید؛ رفتار در ۱۰ سطر گمراهکننده است.
- ◆ مستند رسمی دیتابیس را جستوجو کنید، نه فقط استکاورفلو.
کد یا مسیر نمونه
-- عادتها در عمل:
SELECT p.id, p.title, c.name AS category -- alias صریح
FROM posts p
JOIN categories c ON c.id = p.category_id
WHERE p.status = 1 -- همیشه شرط صریح
GROUP BY p.id, p.title, c.name -- همه ستونهای non-agg
ORDER BY p.created_at DESC -- همیشه مرتبسازی
LIMIT 20;
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!