فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared StatementsMigration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشت
اسکیمای دیتابیس مثل کد versioning میخواهد؛ migration فایلهای شمارهدار (۱۲۳_add_phone.php) که اعمال و بازگشت دارند — تیم و سرورها همیشه هماسکیما میمانند.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
ساختار فایل
هر migration دو جهت دارد: up (اعمال تغییر) و down (برگشت)؛ با شماره/تاریخ مرتب. phinx یا artisan migration در لاراول؛ در پروژه ساده، پوشه migrations با .sql شمارهدار کافی است.
-
۲
قواعد ایمن
هر migration یک تغییر منطقی؛ هرگز تغییر ستونی که کد قدیمی استفاده میکند همزمان با دیپلوی کد؛ «گسترشسازگار» بگسترانید (add column)، دیپلوی کد، بعدی نسخه را narrow کنید.
-
۳
اجرای خودکار
در دیپلوی CI/CD بعد از build، migrations اعمال شوند (با جدول migrations بهعنوان ledger)؛ دو اجرای همزمان جلویشان با lock بگیرید. rollback فقط برای حادثه اخیر استفاده میشود نه معکوسسازی عادی.
-
۴
migration data
تغییر داده (بکفیل، نرمالسازی) هم migration است؛ با chunk برای جدول بزرگ (۱۰هزار سطر در هر تراکنش) تا lock و replication گلو نه خورد.
نکات مهم
- ◆ up و down هر دو بنویسید؛ تست برگشت را قبل از پروداکشن.
- ◆ تغییر مخرب (drop/modify) را در migration جدا با تیک تأیید انسانی بگذارید.
- ◆ جدول بزرگ را chunked مهاجرت کنید؛ قفل بلند حذف همه سرویس است.
کد یا مسیر نمونه
-- migrations/003_add_phone.sql (up)
ALTER TABLE users ADD COLUMN phone VARCHAR(15) NULL;
-- 003 down:
ALTER TABLE users DROP COLUMN phone;
-- ledger:
CREATE TABLE migrations (name VARCHAR(255) PRIMARY KEY, applied_at DATETIME);
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!