فصل ۱ — آشنایی با SQL و دیتابیس
دیتابیس رابطهای چیست و SQL چه میکند؟ نصب و ابزارها: MySQL، SQLite و کلاینتها CREATE TABLE: ساختن جدول با انواع و کلیدها انواع داده: انتخاب ستون درست کامنت، semicolon و قواعد نوشتن کوئریفصل ۲ — واکشی داده (SELECT)
SELECT — واکشی ستونها و سطرها LIKE، IN، BETWEEN و NULL — شرطهای حرفهای JOIN — ترکیب جدولها تجمیع پیشرفته: HAVING، CASE و توابع پنجرهای WHERE پایه: شرطها و عملگرهای مقایسه ORDER BY و LIMIT: مرتبسازی و صفحهبندی DISTINCT و مقادیر یکتا توابع متن: CONCAT، SUBSTRING، TRIM و REPLACE توابع تاریخ: NOW، DATE_FORMAT و فیلتر دورهای NULL: مقایسه، IS NULL و COALESCE زیرکوئری: SELECT داخل WHERE و FROM IN و EXISTS: چک عضویت سریع UNION و ترکیب نتایج از جدولهای مختلف LEFT/RIGHT OUTER JOIN: حتی وقتی طرف دوم خالی است Self JOIN: جدول با خودش — سلسلهمراتب و جفتها CASE WHEN: منطق شرطی داخل SELECTفصل ۳ — تغییر داده
INSERT، UPDATE و DELETE — نوشتن امن ALTER TABLE: اضافه/تغییر ستونها بعد از راهاندازی DELETE، TRUNCATE و DROP: سه سطح پاکسازی CONSTRAINTها: UNIQUE، CHECK، DEFAULT و NOT NULL UPSERT: درج یا بهروزرسانی در یک دستور ورود داده انبوه: multi-row، LOAD DATA و بهینه حذف نرم: deleted_at بهجای DELETEفصل ۴ — طراحی دیتابیس
طراحی جدول و روابط: PK، FK و نرمالسازی نرمالسازی 1NF تا 3NF با مثال واقعی ایندکس: چطور کار میکند و کجا لازم است رابطه چندبهچند: جدول واسط از نیازمندی به ERD: طراحی قبل از کد AUTO_INCREMENT یا UUID: شناسه را درست انتخاب کنید charset و collation برای فارسی: utf8mb4 درست Migration: تغییر اسکیما با تاریخچه قابل بازگشتفصل ۵ — SQL در برنامه
SQL در PHP و Node — اتصال امن و ضد SQL Injection CRUD کامل با PDO در PHP SQLite در Node.js: better-sqlite3 سریع و ساده صفحهبندی درست: OFFSET و cursor-based جستجوی متنی: LIKE و FULLTEXTفصل ۶ — ویو و منطق پایگاه
VIEW: کوئری ذخیرهشده بهعنوان جدول مجازی تراکنش: ACID و BEGIN/COMMIT/ROLLBACK Stored Procedure و Function: منطق داخل دیتابیس Trigger: عملیات خودکار روی تغییر دادهفصل ۷ — کارایی و بهینهسازی
EXPLAIN: خواندن پلن اجرا کوئری کند: یافتن و درمان ایندکس covering: خواندن از فهرست بدون رفتن به جدول جدولهای summary: گزارش سنگین را از قبل حساب کنیدفصل ۸ — SQL پیشرفته
CTE و recursive: WITH و پیمایش سلسلهمراتب امنیت سطح دیتابیس: کاربران، مجوزها و ضد injection بکاپ و بازیابی: mysqldump و SQLite نکات عملی سرپا: خطاهای رایج و عادتهای حرفهایپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی ۱ — دیتابیس فروشگاه کوچک از طراحی تا گزارش پروژه پایانی ۲ — API وبلاگ با دیتابیس و Prepared Statementsرابطه چندبهچند: جدول واسط
یک محصول چند تگ دارد و یک تگ چند محصول؛ رابطه n:m با جدول واسط (pivot) ساخته میشود که دو FK و کمترین ستون دارد. الگوی پست-تگ، کاربر-نقش، دانشجو-درس.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
طراحی واسط
CREATE TABLE post_tags (post_id INT, tag_id INT, PRIMARY KEY(post_id, tag_id)) — کلید ترکیبی یعنی «یک تگ دوبار روی یک پست نمیآید». ستون اضافه فقط اگر معنا دارد (created_at برای تاریخچه).
-
۲
کوئریهای اصلی
تگهای یک پست: JOIN دوگانه؛ پستهای یک تگ برعکس؛ شمارش تگها: GROUP BY tag_id. واسط را بدون ایندکس رها نکنید — PK ترکیبی خودش دو ایندکس میسازد (هر دو جهت).
-
۳
رابطه با داده
اگر رابطه خودش attribute دارد (student_course با grade و semester)، ستونهای اضافه در واسط میآیند — این جدول میتواند entity کامل شود (enrollment).
-
۴
بهروزرسانی
ذخیره تگهای پست با DELETE + INSERT دستهای در تراکنش: DELETE WHERE post_id=? سپس INSERT multi-row — سادهتر و درستتر از diff داینامیک؛ در تراکنش تا ناسازگاری نمیماند.
نکات مهم
- ◆ PRIMARY KEY ترکیبی (a,b) جلوی تکرار رابطه را میگیرد.
- ◆ ایندکس سمت دوم (b) برای کوئری معکوس لازم است؛ PK ترکیبی فقط جهت اول را پوشش میدهد.
- ◆ حذف entity اصلی = پاکسازی واسط؛ با ON DELETE CASCADE خودکار کنید.
کد یا مسیر نمونه
CREATE TABLE post_tags (
post_id INT NOT NULL,
tag_id INT NOT NULL,
created_at DATETIME DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP,
PRIMARY KEY (post_id, tag_id),
INDEX idx_tag (tag_id)
);
-- تگهای پست:
SELECT t.name FROM tags t
JOIN post_tags pt ON pt.tag_id = t.id
WHERE pt.post_id = ?;
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!