فصل ۱ — ترمینال و سیستم فایل
ترمینال چیست و چرا توسعهدهنده به آن نیاز دارد؟ دستکاری فایل و پوشه: cp، mv، rm و find شِلها: bash، zsh و پیکربندی اولیه پیمایش: cd، pwd، ls و ساختار لینوکس فایلها: touch، cp، mv، rm و ln خواندن فایلها: cat، head، tail و less ادیتور ترمینال: nano و پایه vim جستجوی فایل: find در عمق لینکهای نمادین و سخت: ln آرشیو و فشردهسازی: tar، gzip، zip پایپها و xargs: زنجیره دستورها گلوبها و نقلقولها: قواعد نادرستکنندهی کار read: ورودی کاربر و argv در اسکریپتفصل ۲ — دسترسی و پردازش
مجوزهای فایل: chmod، chown و کاربران پردازشها: ps، kill، پسزمینه و سرویسهای systemd مجوزها در عمق: اعداد، umask و SUID کاربران، sudo و سرفایلهای ورود پردازشها در عمق: ps، top، nice و الگوها systemd: سرویسها، enable و journal cron در عمل: زمانبندی درست tmux: نشستهای پسزمینه پایدار متغیرهای محیط: export، فایلها و سررشتهها سناریوهای مجوز: webroot، deploy و دیتابیس storage blocks: mount، fstab و UUID حافظه و swap: free، OOM و تنظیم PATH و یافتن دستورها: which، type و aliasها cron پیشرفته: systemd timer و جایگزینهافصل ۳ — متن، جستجو و خط لوله
grep، pipe و متنپردازش: قدرت خط لوله یونیکس grep در عمق: الگوها، -r و رنگها sed: جایگزینی و ویرایش جریان awk: کار با ستونها و گزارشگیری cut، tr و paste: ابزارهای ریز متن jq: JSON در خط فرمان فایلهای فشرده: zgrep، zcat و بازبینی بدون استخراجفصل ۴ — سرور و نگهداری
SSH — اتصال امن به سرور و کلیدهای احراز مدیریت پکیج، کرون و نگهداری سرور SSH در عمق: config، tunnel و agent امنسازی SSH: پورت، کلید و fail2ban فایروال با ufw: پورتهای لازم فقط ابزارهای شبکه: curl، ping، ss و dig apt در عمق: نصب، repo و نگهداری دیسک و فایلسیستم: mount، LVM و فضای کامل مدیریت لاگها: journald، logrotate و تحلیل نظارت سبک: htop، df، uptime و آلارم ممیزی امنیتی سرور: چکلیست عملی اسکریپت bash درست: set، توابع و خطا تُنیم سرور: swappiness، محدودیت فایل و nginx پروژه پایانی: آمادهسازی VPS از صفر I/O و دیسک: iostat، iotop و finders نگهداری وباستک: nginx، php-fpm و اپ SSL با Let's Encrypt و تمدید بررسیهای دورهای: چکلیست هفتگیپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی — آمادهسازی سرور تازه برای میزبانی سایتمجوزها در عمق: اعداد، umask و SUID
مجوز سهگانه rwx برای سه گروه (مالک/گروه/دیگران)؛ فهمیدن اعداد 755/644 و umask پیشفرض، امنیت فایلها را درست میکند.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
اعداد مجوز
r=4, w=2, x=1؛ 755 = rwxr-xr-x (مالک کامل، بقیه بخوان/اجرا)؛ 644 فایل معمولی؛ 600 کلید خصوصی (فقط مالک) — chmod 600 ~/.ssh/id_rsa قاعده ssh.
-
۲
chown و گروه
chown www-data:www-data file — سرور وب باید بخواند؛ chgrp؛ -R بازگشتی؛ کاربر سرویس جدا (deploy) بهتر از root برای اجرا.
-
۳
umask
پیشفرض 022 یعنی فایل جدید 644 و پوشه 755؛ تغییر در .bashrc؛ برای پروژه تیمی، گروهنویسی با umask 002.
-
۴
بیتهای ویژه
SUID (4) اجرا با مجوز مالک؛ sticky (1) در /tmp یعنی هرکس فقط فایل خودش را حذف کند؛ find / -perm -4000 برای ممیزی SUID.
نکات مهم
- ◆ کلید SSH باید 600 باشد وگرنه ssh رد میکند.
- ◆ root برای اجرای اپ نه؛ کاربر سرویس جدا.
- ◆ umask پیشفرض امنتر از باز کردن دستی مجوزها است.
کد یا مسیر نمونه
ls -l script.sh # -rwxr-xr-x
chmod 600 ~/.ssh/id_rsa
chown -R deploy:deploy /srv/app
umask
find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null # SUIDها
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!