فصل ۱ — ترمینال و سیستم فایل
ترمینال چیست و چرا توسعهدهنده به آن نیاز دارد؟ دستکاری فایل و پوشه: cp، mv، rm و find شِلها: bash، zsh و پیکربندی اولیه پیمایش: cd، pwd، ls و ساختار لینوکس فایلها: touch، cp، mv، rm و ln خواندن فایلها: cat، head، tail و less ادیتور ترمینال: nano و پایه vim جستجوی فایل: find در عمق لینکهای نمادین و سخت: ln آرشیو و فشردهسازی: tar، gzip، zip پایپها و xargs: زنجیره دستورها گلوبها و نقلقولها: قواعد نادرستکنندهی کار read: ورودی کاربر و argv در اسکریپتفصل ۲ — دسترسی و پردازش
مجوزهای فایل: chmod، chown و کاربران پردازشها: ps، kill، پسزمینه و سرویسهای systemd مجوزها در عمق: اعداد، umask و SUID کاربران، sudo و سرفایلهای ورود پردازشها در عمق: ps، top، nice و الگوها systemd: سرویسها، enable و journal cron در عمل: زمانبندی درست tmux: نشستهای پسزمینه پایدار متغیرهای محیط: export، فایلها و سررشتهها سناریوهای مجوز: webroot، deploy و دیتابیس storage blocks: mount، fstab و UUID حافظه و swap: free، OOM و تنظیم PATH و یافتن دستورها: which، type و aliasها cron پیشرفته: systemd timer و جایگزینهافصل ۳ — متن، جستجو و خط لوله
grep، pipe و متنپردازش: قدرت خط لوله یونیکس grep در عمق: الگوها، -r و رنگها sed: جایگزینی و ویرایش جریان awk: کار با ستونها و گزارشگیری cut، tr و paste: ابزارهای ریز متن jq: JSON در خط فرمان فایلهای فشرده: zgrep، zcat و بازبینی بدون استخراجفصل ۴ — سرور و نگهداری
SSH — اتصال امن به سرور و کلیدهای احراز مدیریت پکیج، کرون و نگهداری سرور SSH در عمق: config، tunnel و agent امنسازی SSH: پورت، کلید و fail2ban فایروال با ufw: پورتهای لازم فقط ابزارهای شبکه: curl، ping، ss و dig apt در عمق: نصب، repo و نگهداری دیسک و فایلسیستم: mount، LVM و فضای کامل مدیریت لاگها: journald، logrotate و تحلیل نظارت سبک: htop، df، uptime و آلارم ممیزی امنیتی سرور: چکلیست عملی اسکریپت bash درست: set، توابع و خطا تُنیم سرور: swappiness، محدودیت فایل و nginx پروژه پایانی: آمادهسازی VPS از صفر I/O و دیسک: iostat، iotop و finders نگهداری وباستک: nginx، php-fpm و اپ SSL با Let's Encrypt و تمدید بررسیهای دورهای: چکلیست هفتگیپروژه عملی پایان دوره
پروژه پایانی — آمادهسازی سرور تازه برای میزبانی سایت
Linux & Terminal Tutorial
فصل ۴ — سرور و نگهداری
درس آموزشی
بررسیهای دورهای: چکلیست هفتگی
سرور ماهی یا هفتهای یک بازدید میخواهد؛ چکلیست کوتاه: امنیت، فضای دیسک، بکاپ، SSL و لاگ — حادثهها را قبل از وقتی میگیرید.
مراحل قدمبهقدم
-
۱
چک امنیت
lastb و auth.log؛ fail2ban status؛ آپدیتهای امنیتی pending: apt list --upgradable؛ Lynis log تغییرات.
-
۲
چک زیرساخت
df -h؛ free -h؛ systemctl --failed؛ journalctl -p err --since "7 days ago"؛ SSL: openssl انقضا یا certbot renew dry-run.
-
۳
چک اپ
curl /health؛ زمان پاسخ؛ مانیتورهای بیرونی (uptime robot)؛ ترافیک trend در آنالیتیکس — افت ناگهانی ترافیک یعنی مشکل فنی/سئو.
-
۴
چک بکاپ
تاریخ آخرین بکاپ؛ بازیابی تست ماهانه در محیط آزمایشی — بکاپ بیتست، امید بیاثر.
نکات مهم
- ◆ چکلیست هفتگی ۱۵ دقیقه؛ حادثهها را به چند دقیقه میکاهد.
- ◆ systemctl --failed سرویسهای شکسته را سریع نشان میدهد.
- ◆ بازیابی بکاپ را واقعاً اجرا کنید نه فقط چک تاریخ.
کد یا مسیر نمونه
# چکلیست هفتگی (نمونه اسکریپت)
echo "— دیسک"; df -h | awk "\$5 > 80 {print \$6, \$5}"
echo "— سرویسها"; systemctl --failed --no-pager
echo "— خطاهای هفته"; journalctl -p err --since "7 days ago" | tail -5
echo "— SSL"; curl -svo /dev/null https://site.ir 2>&1 | grep -i "expire"
echo "— بکاپ"; ls -lt /backups | head -3
پرسش و پاسخ این درس (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!